Ne Meksika’ya, ne Amerika’ya, ne de Avrupa’ya aitti.
Lhasa de Sela’nın müziği göçebe, kırılgan ve zamansız bir ruh haliydi.
I — Yolda Büyümek
1972’de New York’ta doğan Lhasa Marie de Sela Sánchez, Meksikalı bir anne ile Amerikalı bir babanın dokuz çocuğundan biriydi. Ailesi bilinçli olarak yerleşik hayatı reddetmişti: çocuklukları televizyonsuz, elektriksiz ve çoğu zaman okulsuz geçti. ABD ile Meksika arasında dolaşan eski bir otobüs onların evi oldu.
Bu göçebe yaşam yalnızca bir anı değil, estetik bir hafızaya dönüştü. Lhasa’nın müziğinde sıkça hissedilen “yerini bulamama” duygusu biyografik bir ayrıntı değil, kimliğinin merkezidir. Sonradan Montréal’e yerleştiğinde ilk kez durağan bir hayat deneyimledi; fakat şarkılarındaki hareket hissi hiç kaybolmadı.
“Bir yere ait olmadığınızda dinlemeyi öğreniyorsunuz.”
Kardeşleriyle birlikte sokakta performanslar yapması ve hikâye anlatıcılığı geleneği, onun sahnedeki teatral anlatımının temelini oluşturdu.
II — La Llorona: Hafızanın Albümü (1997)
İlk albüm tamamen İspanyolcaydı ve geleneksel Meksika ağıtlarından ilham alıyordu. Ancak Lhasa folklor yapmıyordu; geçmişi bugünün yalnızlığıyla konuşur hâle getiriyordu.
Albümde mariachi, klezmer ve Avrupa kabare dokuları birleşir. Şarkılar bir pop anlatısı gibi ilerlemez — her biri sahneye girip monolog yapan karakterlere benzer.
“Şarkı yazmıyorum, hikâye anlatıyorum.”
Eleştirmenlerin sıkça belirttiği gibi albüm nostaljik değil, zamansızdır. Dinlerken geçmişi değil, geçmiş hissini hatırlatır.
Bu yüzden La Llorona birçok ülkede yıllar içinde kült statüsü kazandı.
III — Sirk, Yol ve Diller: The Living Road (2003)
İkinci albüm altı yıl sonra geldi. Bu süre boyunca Lhasa turneyi bıraktı ve bir sirkte çalıştı. Sahneye geri döndüğünde müziği değişmişti: dış dünyayı anlatmaktan iç dünyayı dinlemeye yönelmişti.
Albüm üç dilde söylendi — İngilizce, Fransızca ve İspanyolca. Bu bir stil denemesi değil, duyguların doğal diliydi.
“Her duygu kendi dilini seçer.”
The Living Road ilk albümden daha aydınlık duyulur, fakat aslında daha yalnızdır.
Burada kayıp değil, geçicilik anlatılır.
IV — Kendine Doğru: Lhasa (2009)
Üçüncü albümde teatral anlatım neredeyse tamamen kaybolur. Düzenlemeler sadeleşir, vokal öne çıkar ve karakterler ortadan kalkar.
Bu albümde Lhasa ilk kez bir hikâye anlatıcısı değil, doğrudan konuşan bir insan gibidir.
Kayıtlar yayımlandıktan kısa süre sonra meme kanseri nedeniyle hayatını kaybetmesi, albümü geriye dönük bir vedaya dönüştürdü.
“Kusursuzluk istemiyorum. Gerçek olsun yeter.”
Albüm bu yüzden dramatik değil; kabullenicidir.
V — Türsüz Bir Müzik
Lhasa çoğu zaman world music kategorisine yerleştirildi.
Oysa müziği türlerin toplamı değil, sınırların yokluğuydu.
Sesinde aynı anda şu etkiler bulunur:
Amerikan folk
Doğu Avrupa melodileri
Ancak onu benzersiz yapan teknik birleşim değil, mesafedir.
Şarkıları hep uzaktan gelir — sanki hatırlanır, duyulmaz.
VI — Ölümden Sonra Büyüyen Bir Dinleyici
2010’da 37 yaşında hayatını kaybettiğinde geniş popülerlikten uzaktı.
Fakat zaman içinde dinleyici kitlesi büyüdü; çünkü müziği döneme değil deneyime bağlıydı.
Bugün Lhasa’yı keşfetmek yeni bir sanatçı bulmak gibi değil, uzun zamandır bildiğin bir sesi hatırlamak gibidir.
Onun şarkıları anlaşılmaz; tanıdık gelir.
Dinleme Önerileri
Başlangıç
De Cara a la Pared
La Llorona
El Desierto
Derinleşme
Con Toda Palabra
Anywhere on This Road
J’arrive à la ville
Gece
Rising
Love Came Here
Fool’s Gold
Kaynakça
Lhasa de Sela Official Website. (n.d.). Biography.
Bant Mag. (2005). Lhasa röportajı.
RootsWorld. (2004). Interview with Lhasa de Sela.
Sputnikmusic. (2011). La Llorona album review.
Sputnikmusic. (2011). Lhasa album review.
Oggito. Lhasa de Sela’nın hayatı ve müziği üzerine inceleme.
Onedio. Lhasa de Sela biyografi yazısı.
Mecazz Blog. Lhasa de Sela kimdir?
Wikipedia contributors. Lhasa de Sela.